AI REGULATORY SANDBOXES: DE PROEFTUIN VOOR INNOVATIE

DE AI ACT

We zijn ons inmiddels allemaal bewust van de risico’s van AI: van discriminatie en schending van auteursrechten tot privacy problemen. De AI Act is ontworpen om deze schaduwkant van AI aan te pakken, terwijl ze tegelijkertijd innovatie wil aanmoedigen.

Hoewel er al veel geschreven is over de verplichtingen en structuur van de AI Act, blijft het vaak een abstract en complex concept. Voor bedrijven is het lastig te doorgronden hoe zij hun AI-systemen kunnen ontwikkelen zodat ze volledig aan de regelgeving voldoen. Hier komen de AI regulatory sandboxes in beeld: een praktische brug tussen innovatie en regelgeving. Maar wat houdt dat precies in, waarom is het belangrijk en hoe ziet de toekomst eruit?

MEER DAN EEN DIGITALE SPEELTUIN

Het gaat niet om een digitale “box” waarin je geïsoleerd opereert. De draft van de Europese Commissie over regulatory sandboxes benadrukt juist dat samenwerking essentieel is, bijvoorbeeld met testlabs en Digital Innovation Hubs, zodat de experimenteerruimte zo optimaal en leerzaam mogelijk wordt.

Het uitgangspunt van een sandbox is dat bedrijven hun AI-systeem kunnen testen binnen een gecontroleerde omgeving, waarbij zowel de AI Act als de GDPR, indien er persoonsgegevens bij betrokken zijn, relevant zijn. De eerste stap is bepalen tot welke risicocategorie het AI-systeem behoort, bijvoorbeeld of het gaat om een hoogrisicosysteem of niet. Dit vormt het vertrekpunt, aangezien de AI Act een risk-based approach hanteert waarbij de regels strenger worden naarmate het risico hoger is.

Deelname aan een sandbox gebeurt op basis van selectie. Het uitgangspunt daarbij is dat bepaalde AI-toepassingen, gelet op hun complexiteit of risico’s, meer baat hebben bij een veilige experimenteerzone. Positief voor KMO’s en startups is dat zij voorrang krijgen bij deelname en dat de sandbox voor hen kosteloos is.

Het is belangrijk om te benadrukken dat deelname aan, evenals het verlaten van, een sandbox niet automatisch betekent dat het AI-systeem volledig in overeenstemming met de AI Act is. De sandboxes bieden wel een veilige testomgeving waarin geen boetes worden opgelegd voor inbreuken op de AI Act. Dit staat echter los van de algemene aansprakelijkheidsregels. Schade aan derden blijft volledig onderworpen aan het toepasselijke aansprakelijkheidsrecht.

INZICHT EN INNOVATIE

Sandboxes bieden autoriteiten een scherp inzicht in opkomende risico’s en de werkelijke impact van AI-toepassingen. Ze maken het mogelijk op een toegankelijke manier te observeren wat er in de praktijk gebeurt, zodat de AI Act effectiever en gerichter kan worden afgestemd op de realiteit.

Voor bedrijven zijn sandboxes een waardevol instrument. Ze bieden een efficiënte manier om te werken, omdat bedrijven hun risico’s al vroeg in kaart kunnen brengen. Technologie moet niet alleen technisch functioneren, maar ook voldoen aan de vereisten van de AI Act. Door gebruik te maken van een sandbox kunnen noodzakelijke aanpassingen tijdig worden doorgevoerd, zodat bedrijven niet voor onaangename verrassingen komen te staan. Het neemt bijgevolg de juridische onzekerheid weg.

Een ander cruciaal onderdeel van de sandboxes is dat deelnemende bedrijven hun ervaringen vastleggen in een eindrapport, dat bovendien openbaar wordt gemaakt. Dit levert waardevol inzichten op en sluit naadloos aan bij het principe van samenwerking dat centraal staat bij de sandboxes.

Ten slotte zijn sandboxes zijn niet alleen waardevol voor overheden en bedrijven, maar ook voor consumenten. Ze dragen namelijk bij aan veiligere en betrouwbaardere producten op de markt.

SPANJE ALS WERKEND VOORBEELD

De deadline voor de lidstaten om de sandboxes te implementeren is 2 augustus 2026. In Spanje werd al geëxperimenteerd met een sandbox. Op basis van deze pilootervaring publiceerde de Spaanse overheid richtlijnen. Hoewel deze niet bindend zijn, kunnen ze worden beschouwd als praktische handvatten. Ze bieden andere lidstaten de mogelijkheid om een concreter stappenplan uit te werken voor de implementatie van dergelijke sandboxes en aldus de AI Act in zijn geheel. Dit sluit ook aan bij de eenvormige aanpak die de Europese Commissie voor ogen heeft en expliciet vermeldt in haar draftversie van de regelgeving over regulatory sandboxes. Daarin wordt bovendien de mogelijkheid voorzien voor lidstaten om gezamenlijk een sandbox op poten te zetten.

DE EU OPENT DE DEUR

De Europese Commissie heeft onlangs de mogelijkheid geboden om feedback te geven op de draftversie van hun regelgeving over regulatory sandboxes. Dit kon van 2 december 2025 tot 13 januari 2026. Het blijft nu afwachten hoe de Commissie de ontvangen feedback zal verwerken en in hoeverre dit zal leiden tot wijzigingen in de draftversie.